Photo : Christian Du Brulle / DailyScience.be
Zoals Nathalie Delzenne, hoogleraar metabolisme en voeding aan de UCLouvain, ons meteen duidelijk maakt: “Ontsteking is een uiterst complex proces met meerdere toegangspoorten dat wordt geregeld door een verscheidenheid aan fysiologische mechanismen. Een ontstekingssyndroom is dus het gevolg van een verstoring van het evenwicht in het immuunsysteem, wat leidt tot een overmatige productie van pro-inflammatoire cytokines die stoornissen in verschillende weefsels kunnen veroorzaken of tot ziekten kunnen leiden. Het is een cascade-effect!“
Lange tijd werd ontsteking alleen genoemd in verband met ontstekingsziekten van de gewrichten. Dankzij de vooruitgang van het onderzoek is dit begrip sterk uitgebreid, aangezien we vandaag weten dat ontsteking ook voorkomt bij tal van chronische ziekten, zoals obesitas, diabetes of hart- en vaatziekten, om er maar enkele te noemen.
Ontstekingsprocessen en chronische ziekten
Onderzoek heeft bijvoorbeeld aangetoond dat bij een iets te grote uitbreiding van het vetweefsel het profiel van de immuuncellen verandert ten gunste van M1-cellen (pro-inflammatoire macrofagen) die pro-inflammatoire cytokines afscheiden, zoals interleukine-1β (IL-1-beta), tumornecrosefactor (TNF-alfa) en interleukine-6. Een toename van M1-cellen kan de basis vormen voor insulineresistentie bij leveraandoeningen.
Onderzoek heeft ook verbanden aangetoond tussen ontstekingsprocessen en hart- en vaatziekten, de progressie van kanker, depressieve stoornissen en hersenveranderingen.
Al deze ontdekkingen hebben vervolgens een nieuw onderzoeksgebied geopend om te proberen te begrijpen hoe voeding een rol kan spelen bij het ontstaan of de ontwikkeling van ontstekingen en de gevolgen daarvan.
Voeding en ontsteking
Een voeding wordt pro-inflammatoir genoemd wanneer ze ontstekingen stimuleert. Meestal gaat het om een onevenwichtige voeding met veel verzadigde vetten en suikers en met weinig voedingsmiddelen die een rol spelen bij het beheersen van ontstekingen2 zoals poly-onverzadigde omega 3-vetzuren, vezels en plantaardige bronnen (voeding die overwegend rijk is aan antioxidanten, ontstekingsremmende stoffen, vezels enz.).
“Gezien de wetenschappelijke literatuur en hoewel sommige studies de ontstekingsremmende eigenschappen van stoffen uit bepaalde planten, vruchten of groenten hebben aangetoond, kan men een ontstekingsremmend dieet niet beperken tot enkele superfoods die deze bioactieve moleculen bevatten. In werkelijkheid is het veel meer een algemene evenwichtige voeding op lange termijn die een ontstekingsremmend profiel kan bewerkstelligen, en niet enkele ontstekingsremmende voedingsmiddelen“, aldus prof. Nathalie Delzenne.
Tussen preventie, correcties en gezondheid
Talrijke meta-analyses van gerandomiseerde gecontroleerde studies, waarbij ook alle studies naar voedingsinterventies in aanmerking werden genomen, hebben geprobeerd verbanden te leggen tussen zogenaamde ‘ontstekingsremmende’ of ‘gezonde’ voedingspatronen (d.w.z. rijk aan fruit en groenten, arm aan alcoholische dranken, arm aan verzadigde vetten, rijk aan vezels en rijk aan peulvruchten) en gezondheid. Helaas kampen deze studies met een groot kwaliteitsprobleem! In tegenstelling tot studies in de farmaceutische sector zijn al deze studies, door gebrek aan financiering, onvoldoende gerandomiseerd, gecontroleerd en op grote schaal uitgevoerd. Ze duren ook niet lang genoeg en voldoen bijvoorbeeld niet aan alle objectiviteitscriteria van Cochrane.
Daardoor is het moeilijk om echte conclusies te trekken en is er op dit moment onvoldoende wetenschappelijk inzicht!
Het enige wat we kunnen zeggen is dat een algemeen ontstekingsremmend dieet:
- gepaard gaat met een lichte verbetering van de biologische parameters die verband houden met ontstekingen bij chronische ontstekingsziekten1
- tot op heden geen bewezen effect heeft – positief of negatief – op het gedrag of het welzijn, dat wil zeggen op het mentale aspect1
We moeten dus niet bang zijn om een ontstekingsremmend dieet te volgen, maar we moeten ook weten dat het, gezien de huidige kennis, geen verbetering van de geestelijke gezondheid zal opleveren.
“Om te kunnen vaststellen of voedingspatronen een reële invloed hebben op de algemene gezondheid, zouden grootschalige, gerandomiseerde en gecontroleerde studies door overheidsinstanties moeten worden gefinancierd“, voegt prof. Nathalie Delzenne toe.
Geen wonderen
Voorlopig is er nog niets wonderbaarlijks aan een ontstekingsremmend dieet! Het beste advies is om zo vroeg mogelijk in het leven gezonde en evenwichtige eetgewoonten aan te nemen, in combinatie met een gezonde levensstijl in een globale aanpak2. Dat is wat het mogelijk maakt om resultaten te behalen of te voorkomen dat je chronische ziekten ontwikkelt die in wezen verband houden met ontstekingen. Onevenwichtige gewoonten zijn gelinkt aan afbraakprocessen en ontstekingsbevorderende processen die kunnen leiden tot de ontwikkeling van chronische aandoeningen.
Verandering van de darmbarrière en voeding
Een onevenwichtige voeding met weinig voedingsvezels leidt ook tot veranderingen in de barrièrefunctie van de darm: productie van slijm en van darmhormonen die een rol spelen bij de regulering van de darmtransit, veranderingen in de tight junctions die leiden tot darmpermeabiliteit, enz. Darmpermeabiliteit bevordert de overgang van pro-inflammatoire elementen van de microbiota naar het systemische niveau, zoals bijvoorbeeld bij obesitas, diabetes, enz. Niet alleen veranderingen in het vetweefsel produceren pro-inflammatoire cytokines, ook veranderingen in de permeabiliteit kunnen moleculen in het bloed vrijmaken die bijdragen aan ontstekingsreacties.
Dit betekent dat naast de antioxidanten die in het bovenste deel van de darm worden opgenomen (vitamine E en vitamine C) en die samenwerken met poly-onverzadigde omega 3-vetzuren, moet er ook absoluut aandacht worden besteed aan het darmmicrobioom door de juiste voedingsvezels en misschien zelfs bepaalde polyfenolen te consumeren, omdat dit ook antioxidanten zijn met ontstekingsremmende eigenschappen die een invloed kunnen hebben op de microbiota. Uit steeds meer studies blijkt dat dit ook zou bijdragen aan een ontstekingsremmend effect via microbiële veranderingen.
Naarmate het onderzoek vordert, krijgen we een beter inzicht in het ontstekingsremmende proces. Lange tijd werd ten onrechte aangenomen dat antioxidant = ontstekingsremmend. In werkelijkheid is het veel complexer. Er bestaan zeer verschillende moleculaire mechanismen van het ene type molecuul tot het andere.
- De fermentatie van voedingsvezels in de darm leidt bijvoorbeeld tot de productie van butyraat en korteketenvetzuren die een rol spelen bij de darmfuncties die de darmdoorlaatbaarheid, de transitfunctie, de immuunfunctie, enz. regelen.
- De poly-onverzadigde omega 3-vetzuren (vette vis) die door de dunne darm worden opgenomen, hebben systemische effecten, enz. Wanneer we dit type moleculen innemen in combinatie met bijvoorbeeld vitamine E, worden er specifieke moleculen geproduceerd: vetzuurderivaten die resolvines worden genoemd en een ontstekingsremmende werking hebben.
- Polyfenolen werken door de transcriptiefactor NF-kB (een pro-inflammatoir proces) te blokkeren en verminderen zo de pro-inflammatoire cytokines en verhogen de anti-inflammatoire factoren.
– De aanbevolen voedingsdiversiteit houdt ook verband met de diversiteit van de vermelde mechanismen om het ontstekingsremmende effect te verklaren –
Conclusie
Het lijkt onwaarschijnlijk dat één enkel farmacologisch wonder-molecuul op zichzelf een ontstekingsremmende werking kan hebben! Uit studies naar de biologische moleculaire mechanismen van voedingsvezels en andere studies blijkt dat een evenwichtige, globale voedingsaanpak gunstiger is, omdat deze op verschillende ontstekingsremmende vlakken effect heeft.
Referenties:
- Law L, et al. bmjnph 2025;0. doi:10.1136/bmjnph-2025-001257
- British Journal of Nutrition (2024), 132, 898–918. doi:10.1017/S0007114524001405
