Plantaardige voeding: verwerkingsgraad of voedingskwaliteit?

Een grootschalig onderzoek naar plantaardige voeding laat zien dat de verwerkingsgraad een slechte voorspeller is voor de gezondheid op de lange termijn, terwijl de voedingskwaliteit van het voedsel dat wel is.

Er woedt een heftige discussie over ultrabewerkte voedingsmiddelen: voor sommigen zijn ze de aangewezen vijand geworden, omdat talrijke observationele studies verbanden hebben aangetoond tussen het aandeel van ultrabewerkte voedingsmiddelen (UPF) in de voeding en het optreden van een lange lijst van gezondheidsproblemen. Maar voor anderen bewijzen deze studies niet dat er een oorzakelijk verband bestaat tussen de verwerkingsgraad en deze gezondheidsproblemen, temeer omdat de definitie (en dus de classificatie) van UPF’s niet erg nauwkeurig is. Het is bekend dat een groot deel van de UPF’s een slechte voedingskwaliteit heeft, onder andere door een hoog gehalte aan calorieën, verzadigde vetten, suikers en/of zout. Maar sommige UPF’s kunnen een interessant voedingsprofiel hebben. Wat is belangrijker: de verwerkingsgraad of de voedingskwaliteit?

Lees ook: Ultrabewerkte voedingsmiddelen: textuur primeert op verwerking

Gezond of ongezond plantaardig, ultrabewerkt of niet

Om antwoorden te bieden op deze omstreden vraag heeft de afdeling Voeding van de Harvard T.H. Chan School of Public Health een uitgebreid onderzoek uitgevoerd. De studie omvat 160.690 vrouwelijke verpleegkundigen en 45.585 mannelijke gezondheidswerkers en richtte zich op plantaardige voedingsmiddelen en de verwerkingsgraad. De onderzoekers hebben verschillende scores opgesteld om de verbanden te onderzoeken tussen het plantaardige karakter van de voeding – waarbij onderscheid werd gemaakt tussen ‘gezonde’ en ‘ongezonde’ plantaardige voeding (op basis van de voedingskwaliteit) – en het al dan niet ultrabewerkt zijn van de voeding enerzijds, en het risico op hart- en vaatziekten (HVZ), diabetes type 2 (DT2) en sterfte anderzijds.

De resultaten werden gepresenteerd door Xiaowen Wang, onderzoeker aan de Harvard T.H. Chan School of Public Health, tijdens NUTRITION 2026, het toonaangevende jaarlijkse congres van de American Society for Nutrition (dat gehouden werd van 25 tot 28 juli in National Harbor, Maryland).

Lees ook: Ultrabewerkt of niet: plantaardig eten helpt je afvallen

De voedingskwaliteit gaat boven ultrabewerking

Uit de resultaten blijkt dat zowel een overwegend plantaardig, niet-ultrabewerkt dieet als een overwegend plantaardig, ultrabewerkt dieet geassocieerd zijn met een significant lager risico op hart- en vaatziekten, type 2-diabetes en sterfte. Een ongezond plantaardig dieet daarentegen, of het nu ultrabewerkt is of niet, blijkt geassocieerd te zijn met een significante toename van het risico op hart- en vaatziekten en type 2-diabetes. Een ongezond en ultrabewerkt plantaardig dieet wordt bovendien in verband gebracht met een hogere sterfte.

De auteurs concluderen logischerwijs dat de verbanden tussen gezonde of ongezonde plantaardige voeding enerzijds en hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en sterfte anderzijds niet lijken af te hangen van de verwerkingsgraad, en dat deze resultaten het cruciale belang van de voedingskwaliteit belichten bij het risico op ernstige chronische cardiometabole aandoeningen.

Ter verduidelijking: deze studie richtte zich op het plantaardige karakter van de voeding, en de conclusies ervan kunnen niet worden geëxtrapoleerd naar alle voedselcategorieën. Maar de studie benadrukt een belangrijk aspect dat te vaak in de schaduw van het debat blijft: het eten van weinig bewerkte voeding is niet goed voor de gezondheid als de voedingskwaliteit ontbreekt!

Dit zou ervoor moeten zorgen dat het debat over dit onderwerp – dat veel media-aandacht krijgt en vaak meer ideologisch dan puur wetenschappelijk is – weer wordt gericht op het belang van de voedingskwaliteit, waarmee in de NOVA-score absoluut geen rekening wordt gehouden.

Lees ook: Moeten ultrabewerkte voedingsmiddelen een prioritair aandachtspunt zijn?