Dr. Judith Wellens is assistente in het IBD-team van het Imeldaziekenhuis in Bonheiden na haar doctoraatsonderzoek in het IBD-team in UZ/KU Leuven. Ze richt zich in haar onderzoek op de rol van voeding bij IBD en onderzoekt nieuwe dieetstrategieën voor preventie en behandeling. In dit interview vertelt ze ons over de resultaten van haar onderzoek.
Inflammatoire darmziekten (IBD) komen vooral voor in westerse landen. Samen met de Verenigde Staten behoren Noord- en West-Europa tot de meest getroffen regio’s ter wereld. De totale prevalentie van IBD wordt in veel Europese landen geschat op 0,3 tot 0,5% van de bevolking. De ziekte van Crohn treft ongeveer 100 tot 200 mensen per 100.000 inwoners, maar het aantal gevallen blijft stijgen.
Momenteel wordt een toename waargenomen in Oost- en Zuid-Europa, wat waarschijnlijk een weerspiegeling is van de ‘verwestersing’ van de levensstijl (voeding, hygiëne, tabaksgebruik, enz.).
Voeding, omgeving en IBD
Volgens onderzoek1 lijkt voeding een belangrijke rol te spelen bij inflammatoire darmziekten (IBD). “Dit werd vooral geconstateerd bij de ziekte van Crohn. Als men een tijdelijke stoma aanlegt en er geen stoelgang meer door de dikke darm gaat, gaat deze genezen. Het is pas wanneer er opnieuw stoelgang is dat er terug ontsteking komt. We denken dat er dus iets in de stoelgang is die de ontsteking triggert.”
Het onderzoek leidde tot een tweede vaststelling: exclusief enterale nutritie bij kinderen werkt even goed als inductiestrategie bij de ziekte van Crohn als hoge doses cortisone.
Een derde vaststelling zijn de omgevingsfactoren. “De incidentie (het aantal gevallen) is hoger in de westerse landen ten opzichte van meer rurale gebieden. Amerikaanse studies hebben aangetoond dat er in de westerse landen veel minder variatie is in het microbioom. Dat kan je ook terugbrengen naar de vezeldiversiteit en de hoeveelheid vezels die we eten. Wij eten veel minder vezels en minder soorten vezels dan in Zuid-Amerika bijvoorbeeld.”
Andere omgevingsfactoren die gelinkt zijn aan inflammatoire darmaandoeningen zijn onder meer roken (sterk gelinkt aan de ziekte van Crohn), luchtvervuiling, vitamine D en zonlicht en medicatie zoals ontstekingsremmers en de pil. Veel van deze factoren spelen ook een rol bij IBS (prikkelbaar darmsyndroom).
Lees ook: Darmmicrobioom: de beste en slechtste diëten
Pro- en anti-inflammatoire voedingsmiddelen
Dr. Wellens vertelt ons dat er, in het kader van IBD, nog onderzoek nodig is om vast te stellen wat precies ontstekingsremmend en ontstekingsbevorderend werkt. “Plantaardige voedingsmiddelen worden meestal als anti-inflammatoir beschouwt maar je moet opletten. Gaat het over een onbewerkt product zoals een appel of een bewerkt product zoals een sojadrink met chocoladesmaak en additieven?” 2
Hoewel er nog meer onderzoek nodig is, blijft het mediterrane dieet het aanbevolen dieet voor zowel mensen met IBD als gezonde mensen. “Prof. João Sabino, gastro-enteroloog aan het UZ Leuven, test momenteel een dieet dat sterk gebaseerd is op het mediterrane dieet met toevoeging van IBD-specifieke componenten bij IBD-patiënten in het UZ Leuven. De resultaten van dit dieet zullen worden vergeleken met die van een andere groep IBD-patiënten die een normaal dieet volgen. In tegenstelling tot het klassieke mediterrane dieet, vindt men in het door prof. Sabino geteste dieet nagenoeg geen rood vlees en sulfieten, heel weinig toegevoegde suikers, en er zitten geen emulgatoren zoals carrageen en carboxymethylcellulose in.”
Voor een prikkelbare darm bestaat er het FODMAP-dieet. “Bij IBD gebruiken we het ook maar in een lichtere versie omdat o.a. bepaalde voedingsstoffen die ook rijk zijn aan vezels, die een gezond microbioom bevorderen, voor een tijdje worden weggelaten,” zegt dr. Wellens. “Er is nu ook meer onderzoek naar een mediterraan dieet bij IBS aan het komen. Beide kampen neigen dus naar elkaar toe.”
Lees ook: Ontsteking: de kracht van voeding
Een goede darmgezondheid heel je leven lang
Volgens dr. Wellens is een gezond voedingspatroon het belangrijkste om een goede en langdurige darmgezondheid te hebben. “Een gezond voedingspatroon betekent zo weinig mogelijk ultrabewerkte voeding eten, voldoende vezels, groenten en fruit consumeren, niet te veel snoepen en ook proberen om niet te veel antibiotica te gebruiken omdat het nefast is voor het microbioom. Roken is natuurlijk ook niet aangeraden omdat het naast de longen ook allemaal in je maag en darmen komt.”
Bronnen
- H.D. Janowitz, E.C. Croen, D.B. Sachar. The Role of the Fecal Stream in Crohn’s Disease: An Historical and Analytic Review. Inflammatory Bowel Diseases, Volume 4, Issue 1, 1 February 1998, Pages 29–39. doi.org/10.1097/00054725-199802000-00006
- Jie Chen et al. Composition of plant-based diets and the incidence and prognosis of inflammatory bowel disease: a multinational retrospective cohort study. The Lancet Regional Health Europe, Volume 52, May 2025. https://doi.org/10.1016/j.lanepe.2025.101264
