Prikkelbaredarmsyndroom: paradoxale fermentatie

Vezels, FODMAP’s … De productie van gassen in de darmen moet onder controle worden gehouden in het geval van prikkelbaredarmsyndroom (PDS). Maar het is niet de bedoeling alle fermentatie te vermijden, want dan bestaat het risico dat we de darmmicrobiota schaden, en zo PDS in de hand werken!

 

Het prikkelbaredarmsyndroom is vandaag een veel voorkomende, chronische ziekte. Ze zou 4,1 % van de wereldbevolking treffen, en in westerse landen zelfs 11 % van de bevolking^1,2. Hoewel er nog veel vraagtekens bestaan over de oorzaak, zijn de laatste jaren meerdere belangrijke fysiopathologische factoren aan het licht gekomen, in het bijzonder een verstoring van de hersen-darm-as, verhoogde viscerale prikkeling, veranderingen in de motorische en uitscheidingsfunctie van de darmen, een afwijkende samenstelling van de darmmicrobiota en antecedenten van besmettelijke diarree (postinfectieus prikkelbaredarmsyndroom). Psychiatrische aandoeningen komen heel vaak voor en de prevalentie bij patiënten met PDS bedraagt 70 à 90 %.

 

Lees ook: Psychobiotica om stress tegen te gaan

 

De diëtetiek op het verkeerde spoor

Om de buikpijn te verlichten, bestond de diëtetische aanpak lange tijd uit voeding die de productie van gassen, en dus de inname van fermenteerbare substraten, beperkt. Maar dat was zonder de rol en het belang van de darmmicrobiota in deze aandoening te kennen. Vandaag is het duidelijk dat we er alle belang bij hebben om de darmmicrobiota te ‘voeden’, met name door de productie van korteketencarbonzuren en in het bijzonder butyraat. Die voeding bestaat uit fermenteerbare substraten … Vandaar dat oplosbare vezels, die ruimschoots worden gefermenteerd in de darm en met name butyraat produceren, vandaag warm worden aanbevolen bij PDS. Verschillende niet-verteerbare koolhydraten zijn verantwoordelijk voor de productie van butyraat: resistent zetmeel, niet-zetmeelhoudende polysachariden, inuline, oligofructose, lactose en stachyose.

 

Infografiek : Probiotica verbeteren de levenskwaliteit

 

De sleutelrol van butyraat bij het prikkelbaredarmsyndroom

Butyraat lijkt een belangrijke rol te spelen bij PDS. Het heeft een sterke trofische werking op het darmepitheel, goed voor ongeveer 70 % van de energie die de epitheelcellen voedt. Door de groei en de rijping van de darmepitheelcellen te stimuleren, bevordert het de heropbouw van het slijmvlies en het herstel van zijn barrière-effect. Bovendien bevordert het de reabsorptie van water en natrium.

De productie van korteketenvetzuren door darmfermentatie zal ook de pH van de omgeving veranderen. Dit vormt de samenstelling van de darmmicrobiota, met name door de omgeving vijandig te maken voor de ontwikkeling van potentieel pathogene of minder gunstige micro-organismen. Sommige onderzoekers stellen zelfs de hypothese dat een ontoereikende productie van butyraat aan de oorsprong van de ontwikkeling van PDS zou kunnen liggen.

De toediening van natriumbutyraat in capsules aan patiënten met PDS blijkt doeltreffend om de ernst van de symptomen aanzienlijk te verbeteren en buikpijn, flatulentie, diarree, constipatie, dringende behoefte om te ontlasten, misselijkheid en braken te verminderen².

 

Lees ook: Bestsellers over voeding: waar blijven de wetenschappers?

 

Butyraat to the rescue

In 2022 publiceerden een twintigtal experts een consensus over PDS na een onderzoek van 78 stellingen omtrent de oorzaken, de diagnose en de behandeling. Het document bevat de 50 stellingen die minstens 80 % van de stemmen haalden, waaronder 8 met betrekking tot voeding. De experts zijn het erover eens dat de consumptie van oplosbare vezels een van de eerste zorgpunten is, evenals een aangepaste levensstijl en de inname van spasmolytica.

Een ander onderzocht onderwerp betreft het FODMAP-arme dieet (Fermentable oligo-di-monosaccharides and polyols). Lactose, dat daar deel van uitmaakt, kan inderdaad de ernst van de symptomen beïnvloeden, maar lang niet altijd. De consensus zet dan ook de puntjes op de i en preciseert dat niet alle symptomen van PDS aan lactose toe te schrijven zijn en dat de incidentie van een slechte absorptie van lactose bij PDS-patiënten vergelijkbaar is met die van de controlegroep. De groep van experts voerde ook onderzoek naar fructose, nog een FODMAP. Daaruit bleek dat de hydrogeentest voor de slechte absorptie van fructose betrouwbaar noch nuttig is. De resultaten stroken niet met de verbeteringen die waar te nemen zijn bij een dieet met beperkte inname van fructose.

We herinneren eraan dat FODMAP’s een gegeven periode (2 maanden) dienen te worden geschrapt. Is er na afloop geen verbetering zichtbaar, dan moet dit niet worden verdergezet. Is er wel verbetering, dan worden beetje bij beetje opnieuw voedingsmiddelen ingevoerd op basis van de tolerantieniveaus, met het oog op een zo divers mogelijk dieet.

 

Lees ook: Het FODMAP-dieet in de praktijk

 

Gluten of geen gluten?

Bij PDS wordt vaak in de richting van gluten gedacht. Sommige mensen met PDS vertonen inderdaad non-coeliakiesensitiviteit. In die gevallen kan een glutenvrij of zelfs glutenarm dieet leiden tot een verbetering van de symptomen. De consensus legt evenwel uit dat, ook al is uit bepaalde gecontroleerde steekproeven gebleken dat de eliminatie van gluten de symptomen bij PDS of tarwesensitiviteit verbetert, het zou kunnen dat het oorzakelijke verband bij de FODMAP’s, zoals fructanen, te zoeken is.

Deze hypothese is overigens geverifieerd in een interventiestudie bij PDS-patiënten. Die heeft uitgewezen dat gluten bij blinde consumptie in een pudding de symptomen niet verergerde, terwijl puddings met FODMAP en zonder gluten de symptomen lichtjes verergerden³.

De groep van experts wijst er ook op dat de eliminatie van gluten op lange termijn kan leiden tot een stijging van de niet-melk extrinsieke koolhydraten, een daling van de niet-zetmeelhoudende polysachariden, met een daling van de inname van magnesium, ijzer, zink, mangaan, selenium en folaat. Om al die redenen beveelt de consensus (voor 85 %) niet aan om een glutenvrij dieet te starten bij PDS-patiënten.

Tot slot kwamen ook de probiotica aan bod in de consensus. De experts zijn het er voor 80 % over eens dat geselecteerde probiotica nuttig kunnen zijn bij PDS.

 

Lees ook: Prikkelbare darm: is het nodig om gluten te vermijden?