De lang miskende volkorengranen verschijnen tegenwoordig in een alsmaar breder assortiment van producten, in die mate dat we soms vraagtekens moeten plaatsen bij de werkelijk gebruikte hoeveelheden. Studies bevestigen alvast de gezondheidsvoordelen van volkorengranen op diverse gebieden, vooral bij diabetes type 2.
Zoals in de meeste sectoren zijn er ook in de voeding trends, met dat verschil dat die meestal gebaseerd zijn op recente wetenschappelijke bevindingen. In de jaren 90 stond vooral het mediterrane dieet in de kijker. Vandaag is het om een aantal goede redenen de beurt aan de darmgezondheid en volkorengranen. Maar elke medaille heeft haar keerzijde en in het geval van volkorengranen moeten we vaststellen dat er los wordt omgesprongen met de benaming ‘volkoren’, die noch in Europa, noch in de Verenigde Staten een eenduidige officiële betekenis heeft.
Volkoren volop ter discussie
Vooral op de Amerikaanse markt woeden de discussies hevig. De voedingsindustrie geeft er de volkorengranen een label in de vorm van een logo (Whole Grain Stamp) op een heleboel producten. Een recente studie toont aan dat dit logo in werkelijkheid helemaal geen garantie biedt op een optimale voedingssamenstelling1. Nog erger is dat de officiële aanbevelingen twijfel laten bestaan en dat de consumenten door tegenstrijdige definities wellicht moeite hebben om de juiste keuzes te maken.
In de hierboven vermelde studie hebben onderzoekers van de Harvard School of Public Health van 545 producten, verkocht door de twee grootste Amerikaanse distributeurs, de criteria vergeleken die aan de basis liggen van vijf verschillende richtlijnen van de industrie en de overheid:
- Whole Grain Stamp: schrijft voor dat een portie van 28 gram ten minste 8 gram volkorengranen moet bevatten.
- USDA My Plate & FDA Consumer Health Information guide: bevelen beide aan dat het volkorenproduct als eerste in de ingrediëntenlijst staat.
- USDA My Plate: schrijft bovendien ook voor dat het volkorenproduct vooraan in de lijst geen toegevoegde suikers mag bevatten.
- Dietary Guidelines for Americans for a Healthier Life 2010: bepaalt dat volkorengranen in de ingrediëntenlijst moeten worden voorafgegaan door het woord “whole” (volkoren).
- American Heart Association’s 2020 Goals: bepaalt dat de verhouding koolhydraten op vezels lager moet zijn dan 10:1.
In hun analyse hebben de onderzoekers de ingrediëntenlijst en de voedingssamenstelling van elk product getoetst aan deze verschillende criteria. De resultaten zijn zeer middelmatig, tot zelfs slecht te noemen.
De producten met de Whole Grain Stamp bevatten veel vezels en weinig transvetzuren, maar gemiddeld ook veel meer suikers en calorieën dan de producten zonder het logo! De selectie van producten aan de hand van de drie criteria van de USDA geeft ook nogal povere resultaten. Enkel de richtlijn van de American Heart Association scoort goed: de producten die aan deze richtlijn voldoen zijn rijk aan vezels, arm aan transvetzuren, suiker en natrium, en ze bevatten minder calorieën dan producten die de voorgeschreven verhouding niet halen. De auteurs van de studie pleiten voor een nieuw debat en een duidelijke herdefiniëring van de vermelding ‘volkorengranen’ op nationaal niveau.
Volkorengranen en diabetes type 2
Er bestaat een sterk omgekeerd verband tussen de consumptie van volkorengranen en diabetes type 22. Het effect zou onder meer blijken uit een vermindering van de energie-inname, het voorkomen van een gewichtstoename en een directe impact op de insulineresistentie.
Deze trend is opnieuw geïllustreerd in een Amerikaanse prospectieve studie waarin een cohort van 72.215 postmenopauzale vrouwen zonder diabetes werd gevolgd, de Women’s Health Initiative Observational Study3. De consumptie van volkorengranen werd verdeeld in dagelijkse porties: 0 –minder dan 0,5 – tussen 0,5 en 1 – tussen 1 en 1,5 – tussen 1,5 en 2 – en meer dan 2 per dag. Na acht jaar follow-up werd, na aanpassing voor de leeftijd en de dagelijkse energie-inname, elke opeenvolgende toename van de portie geassocieerd met een aanzienlijke vermindering van het risico op diabetes type 2 (de Hazard Ratio bedroeg respectievelijk 1,0 – 0,83 – 0,73 – 0,69 – 0,61 en 0,57). De studie doet ook vermoeden dat de vermindering van het risico op diabetes meer uitgesproken is bij niet-rokers en bij de vrouwen die tijdens het onderzoek niet meer dan 2,5 kg bijkwamen.
Een literatuuroverzicht heeft geleid tot een aantal aanbevelingen over de ideale consumptie van volkorengranen, op basis van elf grote prospectieve studies. Ten eerste lijkt de dagelijkse consumptie van 40 g of meer volkorengranen te volstaan als bescherming. Dat is het equivalent van een kom volle ontbijtgranen per dag … een doel dat 80% van de Amerikaanse bevolking niet haalt.
Ten tweede vestigt de studie de aandacht op de waarschijnlijk kritieke en beschermende rol van de aleuronlaag van de korrel, die te vaak wordt beperkt tot haar status als leverancier van onoplosbare vezels, terwijl ze ook grote hoeveelheden mineralen (magnesium, zink), eiwitten en vooral ferulinezuur opslaat. Dat laatste is een krachtige antioxidant, waarvan de gunstige effecten op de glucose- en insulinetolerantie steeds beter worden gedocumenteerd.
FIA nr 19 – Juni 2013
Referenties: Mozaffarian R.S. et al., Public Health Nutr., 4 januari 2013: 1-10. Kim T. et al., Nutr Res, 2011; 31(2): 131-8. Wolfram T. et al., Endocr Pract, 2011; 17(1): 132-42. Nettleton J.A. et al., Diabetes Care, 2010; 33(12): 2684-91. Parker E.D. et al., Ann Epidemiol., 19 april 2013. 4. Lillioja S. et al., Biofactors., 28 januari 2013.
