Een duurzaam voedingspatroon is een prioriteit waarbij de eiwitshift samen met het terugdringen van voedselverspilling centraal staan. Hoe speelt de diëtist hierop in? Wat is duurzaam én gezond? Dit actuele thema werd in kaart gebracht tijdens de studiedag “Duurzaamheid”, georganiseerd door de VBVD in samenwerking met de commissie Duurzaamheid.
Dat er een shift nodig is van dierlijke naar meer plantaardige voedingsmiddelen is evident. Dit werd breed besproken tijdens de studiedag “Duurzaamheid” van de Vlaamse Beroepsvereniging van Diëtisten (VBVD). Laten we niet vergeten dat de context breder is dan enkel milieuvriendelijk. Duurzaam moet ook gezond zijn, een eenzijdig voedingspatroon is geen oplossing.
Waar zet je als diëtist de prioriteit? Voor de grootste gezondheidswinst zijn de prioriteiten, in volgorde van belangrijkheid: volkoren granen, groenten en fruit, peulvruchten, noten en zaden. Deze plantaardige voedingsmiddelen staan ook centraal binnen een duurzaam voedingspatroon, een duidelijke win-win dus. Bekijk de voedingstak met de prioriteiten voor de grootste gezondheidswinst!
Moet vlees dat volledig worden geschrapt? De Planetary Health Diet van Eat Lancet geeft aan van niet. Dierlijke voedingsmiddelen passen alsnog in een duurzaam voedingspatroon, weliswaar in beperktere mate.
Wordt de voedselzekerheid bedreigd?
Een onafhankelijk Vlaanderen op voedingsvlak? Onmogelijk geeft Tessa Avermaete (KU Leuven) aan tijdens de studiedag. Er moet een eiwitshift gebeuren, maar dat moet op een verstandelijke manier. Wanneer er over duurzaamheid binnen het voedingssysteem gesproken wordt, moet rekening worden gehouden met verschillende factoren. Niet alleen het milieu en de planeet zijn hier van belang, ook de gezondheid van de mens, de omgeving en de economie.
De uitdaging? 8 miljard mensen vandaag en in de toekomst op een gezonde manier voeden. Is de voedselzekerheid gegarandeerd? Onderzoek toont aan dat er een stijging van de productie moet plaatsvinden tegen 2050 om iedereen van voldoende calorieën te voorzien, aldus Tessa Avermaete. Wel zijn er nog veel opportuniteiten om de voedselzekerheid te verbeteren. Het land wordt namelijk nog niet optimaal gebruikt. Veehouderij neemt bijvoorbeeld een groot stuk land in, heeft zelf ook voeder nodig en heeft een grote emissie. Voor plantaardige voedingsmiddelen is er minder land nodig, zowel wanneer er gekeken wordt naar hetzelfde gewicht eetbare hoeveelheid, alsook voor eenzelfde hoeveelheid eiwitten en/of calorieën (zie grafieken).
A lire : Lees ook: veganisme bij kinderen, wel of niet?
Volwaardige vleesvervanger uitgeklaard
Plantaardige voedingsmiddelen verdienen een belangrijkere plaats in het voedingspatroon, toch moet de voedingskwaliteit verzekerd worden. Peulvruchten werden door Ariane Louwaege (Mosquito in the room) extra in de verf gezet als volwaardige vleesvervanger. Daarnaast ging ze dieper in op noten, zaden en pitten die een bron zijn van eiwitten, omega 3-vetzuren, B-vitaminen en verschillende mineralen. Wat met vlees- en visvervangers? Zij zijn wat de milieu-impact betreft altijd een betere keuze. Of ze ook goed zijn voor de gezondheid moet worden nagegaan via het voedingsetiket (zie tabel).
| Criteria vlees- en visvervangers | |
| Voldoende eiwit | > 10 g/100 g |
| Weinig verzadigd vet | < 5 g/100 g |
| Weinig zout | < 1,6 g/100 g |
| Voldoende ijzer | > 0,7 mg/100 g |
Ook plantaardige varianten van zuivelproducten zouden een betere keuze zijn voor de planeet, in vergelijking met hun dierlijke varianten. Toch moet de voedingskwaliteit altijd goed worden nagegaan en verdienen verrijkte versies de voorkeur. Plantaardige varianten voor kazen zijn een uitdaging voor de gezondheid, zo geeft Ariane Louwaege aan, gezien het lage eiwitgehalte en het hoge vetgehalte (ook verzadigde vetzuren door gebruik van kokosvet bijvoorbeeld).
Wist je dat? Plantaardige drinks behoren niet tot de categorie melk en melkproducten zoals omschreven in de Belgische voedingsaanbevelingen (2019). Al benaderen bepaalde verrijkte plantaardige dranken de nutritionele samenstelling van hun dierlijke varianten, hun gezondheidseffecten kunnen niet aan elkaar gelijk worden gesteld.
1/3de van het voedsel wordt verspild
Wanneer het over duurzaamheid gaat, moet ook voedselverspilling aangekaart worden. Johanna Meuwissen (Foodwin) gaf tijdens de studiedag aan dat 1/3de van de totale voedselproductie verloren gaat. In ziekenhuizen wordt er wel 240 g/persoon/maaltijd verloren en dat loopt op tot 270 g/persoon/maaltijd in woonzorgcentra, volgens gegevens van Foodwin. De Europese Unie schat dat 10% van de totale voedselverspilling in Europa verband houdt met de datumaanduiding op verpakkingen. Ook hier heeft de diëtist een belangrijke rol, met de juiste informatie en eenvoudige tips kan de patiënt of consument zelf verspilling tegengaan.
Duurzaamheid vooropstellen is een belangrijke taak die is weggelegd voor diëtisten. Dat werd duidelijk uit de studiedag en in het bijzonder uit de presentatie van Lisa Thys (commissie duurzaamheid). Er is een dalende trend waarneembaar wat de consumptie van vlees en vis betreft in België, toch is er ook weerstand waar te nemen bij een groot aantal consumenten. De weerstand erkennen, keuzevrijheid geven en kleine stappen voostellen is in dat geval cruciaal. Lees ook het interview met Evelien Mertens, rond de rol van de diëtist voor een duurzaam voedingspatroon. Zij maakt deel uit van de commissie duurzaamheid, is onderzoeker Voedings- en Dieetkunde aan Erasmushogeschool Brussel en zelfstandig diëtist in bijberoep.
