De Nederlandse Gezondheidsraad publiceerde in februari voedingsrichtlijnen voor mensen met atherosclerotische hart- en vaatziekten. Hiervoor werd de invloed van gezonde voeding, functionele voedingsmiddelen en -supplementen, gewichtsreductie en -behoud op atherosclerotische hart- en vaatziekten onderzocht. Opvallend, de richtlijnen volgen de Nederlandse aanbevelingen van 2015 voor een gezond en gevarieerd voedingspatroon, met enkele ziektespecifieke attentiepunten.
Wat valt er op?
- 2 x vis per week, geen onderscheid tussen vette of magere vis
- Geen onderscheid tussen magere, halfvolle en volle melkproducten
- Geen advies over visolie en rodegistrijst
- Gewichtsreductie van >5% in geval van overgewicht en obesitas
Gezonde voeding met aandacht voor vis
De Nederlandse richtlijnen “Gezonde voeding” van 2015 werden gebruikt als basis voor het opstellen van dit nieuwe advies. Hierbij werd bijkomende aandacht besteed aan zuivelproducten, vis, vetten en oliën, koffie, vlees, alcohol en keukenzout.
De commissie concludeerde dat de adviezen voor de gezonde populatie ter preventie van chronische ziekten grotendeels ook van toepassing zijn voor personen met atherosclerotische cardiovasculaire ziekten. De aandachtspunten van het advies:
- Wekelijks 1 tot 2 porties vis.
- Ongefilterde koffie vervangen door gefilterde koffie.
- Harde smeer- en bereidingsvetten vervangen door zachte smeer- en bereidings¬vetten of plantaardige oliën.
- Alcohol vermijden of maximum 1 glas/dag.
- De inname van “keukenzout” (natriumchloride) beperken tot maximum 6 gram/dag.
- Dagelijks enkele porties zuivel nemen.
- De consumptie van rood vlees en bewerkt vlees beperken.
Door gebrek aan aanvullende wettenschappelijke gegevens over het effect van zout, zuivel en vlees bij personen met cardiovasculaire ziekten, blijft het advies identiek als deze in de richtlijnen “gezonde voeding”.
Voor vis wijkt het advies licht af. De commissie concludeert, op basis van het gevonden onderzoek, dat het eten van 1 tot 2 porties vis per week een gezondheidswinst kan opleveren bij deze populatiegroep, in tegensteling tot 1 portie in de richtlijnen “Gezonde voeding”. Ter herinnering, in België worden 1 tot 2 porties vis per week aanbevolen voor de algemene bevolking, met een afwisseling tussen vette en magere vis. In deze nieuwe Nederlandse richtlijnen wordt er geen onderscheidt gemaakt door gebrek aan studies die de consumptie van vette en magere vis afzonderlijk hebben geëvalueerd bij personen met hart- en vaatziekten.
In het kort
| Voedingsmiddel | Nederlandse Richtlijnen HVZ 2023* |
Belgische voedingsaanbevelingen 2019 |
| Volkoren granen | Minstens 90 g | Minstens 125 g |
| Groenten | Minstens 200 g | Minstens 300 g |
| Fruit | Minstens 200 g | 250 g |
| Vis | 1-2 porties/week, geen onderscheid vet/mager | 1-2 porties per week vet/mager afwisselend |
| Peulvruchten | 1x/week | 1x/week |
| Melkproducten | Enkele porties/dag waaronder melk of yoghurt | 250-500 ml/dag |
| Suikerhoudende dranken | Zo weinig mogelijk | Zo weinig mogelijk |
*Nederlandse voedingsrichtlijnen voor personen met atherosclerotische hart- en vaatziekten, 2023.
Wat met plantensterolen, monacoline K en visolie?
Producten met plantensterolen en/of -stanolen kunnen het LDL-cholesterolgehalte verlagen, zo wordt geconcludeerd in de nieuwe voedingsrichtlijnen. Dit geldt voor personen met atherosclerotische hart- en vaatziekten in het algemeen, alsook patiënten die statines gebruiken. Er is nog onvoldoende bewijs om aan te geven of plantensterolen en/of -stanolen ook efficiënt zijn wanneer andere cholesterolverlagende medicijnen worden gebruikt.
Voor monacoline K uit rodegistrijst wordt in deze richtlijnen geen uitspraken gemaakt. Door gebrek aan voldoende onderbouwd onderzoek, is het niet mogelijk om conclusies te trekken over het effect van monacoline K in geval van cardiovasculaire ziekten.
Ook over visolie werden geen aanbevelingen gemaakt, omdat het bestaande onderzoek niet eenduidig is. Een “lage” dosis visvetzuren, die gelijk staat aan de hoeveelheid uit 1 tot 3 porties vis, zou onvoldoende effect hebben, aldus de commissie. Het onderzoek dat werd uitgevoerd met hogere dosissen visvetzuren is dan weer niet consistent.
Verder onderzoek naar het effect van voeding en voedingssupplementen bij cardiovasculaire ziekten is nodig, onder andere in combinatie met mediactiegebruik.
De commissie wijst erop dat er in dit rapport geen rekening werd gehouden met het duurzaamheidsaspect van de voeding. Tenslotte onderlijnen ze het belang van een pluridisciplinaire aanpak. Naast voedingsadvies hebben patiënten met atherosclerotische hart- en vaatziekten nood aan advies voor voldoende fysieke activiteit en eventuele ondersteuning voor rookstop.
