Een claim herformuleren zonder de betekenis ervan te veranderen kan voordelen hebben, zoals een betere verstaanbaarheid voor de consument. Maar het kan de consument ook misleiden of ertoe leiden dat het desbetreffende product op basis van de manier van presenteren valt onder de definitie van een geneesmiddel. Voortaan wordt het herformuleren van gezondheidsclaims gereguleerd door richtlijnen die voor alle spelers van de sector in België gelden.
Origineel zijn is dus moeilijk voor de voedingsproducenten, omdat ze verplicht zijn zo weinig mogelijk af te wijken van de toegestane en de in de wetgeving opgesomde claims. Deze gelden voor iedereen, zoals gezamenlijk is verkondigd door de FAVV, de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu en de FOD Economie, KMO, Middenstand en Energie in een document dat de globale richtsnoeren voor de herformulering van gezondheidsclaims uiteenzet. Enkele uittreksels daarvan op een rijtje.
Herformuleren: ja, maar onder strikte voorwaarden
De geherformuleerde claim moet eerst en vooral dezelfde betekenis hebben voor de consument als de toegestane claim. Hij moet de wetenschappelijke gegevens op basis waarvan de claim werd goedgekeurd, weergeven. Zo niet, dan zou de herformulering beschouwd kunnen worden als misleidend, want dan wordt artikel 6 van verordening 1924/2006 niet nageleefd. De tekst moet ook rekening houden met de wet op de geneesmiddelen van 25 maart 1964, om te vermijden dat het desbetreffende product door de geherformuleerde claim zou vallen onder de definitie van een geneesmiddel.
De principes in het document zijn van toepassing op alle gebruikte media (etikettering, reclame, websites,…). Er is met andere woorden bijzonder weinig flexibiliteit in dit domein.
Elk woord telt
De Europese wetgever besteedt bijzondere aandacht aan het gebruik van synoniemen voor bepaalde woorden zoals ‘bijdragen tot’ en ‘normaal’. In het eerste geval mag de herformulering van het woord ‘bijdragen tot’ niet de indruk geven dat het effect van de nutriënt of de stof unifactorieel is.
Termen als ‘deelhebben aan’, ‘ondersteunen’ of ‘tussenkomen in’ worden aanvaard. Voorbeelden van herformuleringen die niet als gelijkwaardig worden beschouwd: ‘nodig/belangrijk zijn voor, stimuleren, versterken, in balans brengen, bevoordelen/ bevorderen’. De betekenis moet ook worden gerespecteerd, zoals in de volgende claim: “Calcium is nodig voor een normale groei en ontwikkeling van het beendergestel van kinderen”.
In die zin moet de vervanging van ‘normaal’ door ‘goed’ of ‘gezond’ geval per geval bekeken worden en mag de betekenis of de draagwijdte van de toegestane claim niet wijzigen. Die mag geenszins een potentiële verbetering van de functie in kwestie suggereren.
Bijgevolg moet er bij gebruik van de woorden ‘goed’ of ‘gezond’ gepreciseerd worden dat het gaat om de instandhouding van een goede toestand. Een claim zoals “Magnesium draagt bij tot een normale werking van de spieren” is dus toegestaan.
Claims en functies
Enkele toegestane claims hebben betrekking op globale functies die meerdere aspecten omvatten. Dat is bijvoorbeeld het geval voor de psychologische functies.
Het is verplicht om altijd de globale functie zoals toegestaan in de claim te vermelden. De toegestane claim “Foliumzuur draagt bij tot de normale psychologische werking” mag bijvoorbeeld vervangen worden door “Foliumzuur draagt bij tot de normale psychologische werking, zoals het leerproces en het geheugen” maar niet door “Foliumzuur draagt bij tot de normale werking van het leerproces en het geheugen”.
Als de EFSA neen zegt
Een ander belangrijk punt: zelfs in de lijst van de toegestane claims valideert de EFSA niet alles! Het feit dat een claim wetenschappelijk goedgekeurd is, betekent niet dat alle voorbeelden van bewoordingen die in januari 2008 via de lijst ingediend waren, goedgekeurd zijn. Daarnaast moet alle extra informatie die een verband suggereert met de gezondheid beschouwd worden als een gezondheidsclaim op zich. En als de claim niet gevalideerd is, is die natuurlijk ook niet toegestaan.
De geherformuleerde claims mogen uiteraard ook geen eigenschappen suggereren in verband met het voorkomen, behandelen of genezen van ziektes, noch verwijzen naar aanzienlijke veranderingen van de fysiologische functies die voorbehouden zijn voor geneesmiddelen. De verwijzing naar symptomen van tekorten is over het algemeen ook niet aanvaardbaar omdat dat gevoelens van angst opwekt en/of preventieve eigenschappen suggereert.
Tot slot is het niet toegelaten om de indruk te wekken dat de claim op het hele product slaat als die enkel toegestaan is voor een bestanddeel ervan. Als vitamine C bijdraagt tot de normale werking van het immuunsysteem en als product P een bron is van vitamine C, mag de directe link met product P dus niet worden toegekend.
FIA 18_maart 2013.
Referenties: “Richtsnoeren betreffende de flexibiliteit in de toegestane bewoording van gezondheidsclaims”, FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu, versie oktober 2012.
